เพชรบูรณ์ดอทคอม

ภูมิปัญญา

บั้งไฟ

ชื่อ
บั้งไฟ

ลักษณะและวิธีการใช้
บั้งไฟเป็นงานประดิษฐกรรมโดยใช้เทคโนโลยีพื้นบ้านและวัสดุพื้นบ้านซึ่งได้แก่ ไม้ไผ่ ดินประสิว ถ่าน ไม้ฉำฉา ใช้จุดในพิธีบุญบั้งไฟหรือบุญหลวง



วิธีการทำ
นำไม้ไผ่ทั้ง ลำมาแบ่งเป็นส่วนหัวและส่วนหาง ส่วนหัวจะเป็นไม้ไผ่เปลือกหนาแต่น้ำหนักเบา ความ ยาวของหัวเท่ากับ ๓ เท่าของเส้นรอบวงลำไม้ไผ่ ส่วนหางใช้ความยาวตลอดลำของลำไม้ไผ่ เมื่อได้ไม้ไผ่ ขนาดตามต้องการแล้วทะลวงปล้องให้ทะลุถึงกัน เตรียมเชื้อเพลิงหรือภาษาถิ่นเรียกว่า หมื้อ บรรจุไว้ในลำ ไม้ ไผ่ ซึ่งเป็นความลับของแต่ละหมู่บ้าน เพื่อให้บั้งไฟบ้านตนขึ้นสูงกว่าบ้านอื่น



การทำหมื้อ มีวิธีการดังนี้
นำดินประสิวมา ๑ ส่วน และถ่านไม้ฉำฉา ๓ ส่วน สาเหตุที่ใช้ถ่านไม้ฉำฉาเพราะมีน้ำหนักเบากว่าไม้ อื่น ๆ แล้วมาตำรวมกัน บางหมู่บ้านนำดินประสิวมาต้มให้เปื่อยก่อน ดินประสิวให้เปื่อยเป็นยางมะตูมแล้ว เอาถ่านไม้ฉำฉาใส่ลงไป กวนให้เข้ากัน จึงนำมาตำให้ละเอียดทดลองปั้นเป็นก้อนเล็ก ๆ แล้วเอาธูปที่ติดลอง จี้ดู ถ้าพุ่งขึ้นเป็นเลขหนึ่งไทย แสดงว่าใช้ได้ ต่อมานำกระบอกไม้ไผ่ส่วนหัวมาปิดด้านหนึ่งด้วยไม้เนื้อแข็ง กลมเท่ากับรูกระบอกไม้ไผ่ ความยาวประมาณ ๔ นิ้วมือ หาดินแห้งป่นให้ละเอียดใส่เข้าไปทางด้านที่ยังไม่ได้ ปิด ตอกเข้าไปให้แน่นความหนาประมาณสองนิ้ว ต่อไปใสหมื้อที่ผสมไว้ครั้งละ ๑ จอก (ประมาณครึ่งแก้วน้ำ) ตอกอัดเข้าไปให้แน่น โดยต้องตอกจอกละถึง ๑๐๐ ครั้งขั้นตอนนี้เป็นขั้นตอนที่มีความสำคัญมากว่าบั้งไฟจะ พุ่งขึ้นสูงหรือระเบิดกลางอากาศ ถ้าตอกไม่แน่นเสมอกันแล้วจะมีโอกาสระเบิดมาก



เมื่ออัดหมื้อ กะว่าเกือบเต็มแล้วใช้ดินป่นและไม้เนื้อแข็งปิดเหมือนกับด้านแรก ยึดด้วยสลักทั้งสองด้าน นำเชือกปอที่มีความเข็งแรง มาพันรอบทั้งกระบอกไม้ไผ่ให้แน่น หาเหล็กหรือสว่านมาเจาะด้านใดด้านหนึ่งก็ ได้ โดยการแบ่งส่วนกระบอกที่บรรจุหมื้อเท่านั้นออกเป็น ๓ ส่วนเท่ากัน ให้ส่วนที่ ๑ จากด้านที่เจาะมีความ กว้าง ส่วนที่ ๒ มีขนาดกลาง ส่วนที่ ๓ ให้ขนาดเล็ก (เจาะทะลุไม้และดินเข้าไปด้วย) เจาะวิธีนี้จะเรียกว่า บั้ง ไฟหลอด ถ้าเจาะส่วนที่มีขนาดเล็กทะลุดินและไม้ออกมา เพื่อใส่สายชนวนทางนั้น เรียกว่า บั้งไฟแปว นำ เศษผ้ามาพันหางด้วยการชั่งให้มีน้ำหนักเท่ากับส่วนที่หัวที่บรรจุหมื้อเอาไว้ โดยวิธีการมัดส่วนหัวและส่วนหาง เข้าด้วยกันเชือกปอที่แข็งแรง ระหว่างส่วนหัวและส่วนหางนำเชือกมาลองถ่วงดู ให้มีน้ำหนักที่เท่ากัน ถ้า ต้องการให้เกิดเสียงดัง ขณะที่บั้งไฟพุ่งขึ้นก็ตัดลำไม้ไผ่เล็ก ๆ มาติดเข้าไปที่เรียกว่า โหวด มีการตกแต่งบั้งไฟ ด้วยสีอย่างสวยงาม



ประโยชน์
บั้งไฟเป็นอุปกรณ์สำคัญในงานบุญประเพณีพื้นบ้านคือ งานบุญบั้งไฟ ซึ่งเป็นงานที่จัดขึ้นในหมู่บ้าน เพื่อบูชาบวงสรวงท้าวผาแดงหรือเจ้าพ่อผาแดง ให้บันดาลฝนตกต้องตามฤดูกาล

งานบุญบั้งไฟเป็นงานที่ส่งเสริมความสามัคคี เพราะในการทำบั้งไฟต้องใช้แรงกายจากชาวบ้านช่วย กันทำและภูมิปัญญาในการทำเพื่อให้บั้งไฟของหมู่บ้านตนมีความสวยงาม และเมื่อจุดแล้วทะยานขึ้นสู่ท้อง ฟ้าได้สูงและนานที่สุด การทำบั้งไฟเป็นการฝึกฝนความมานะพยายาม ความรอบคอบ ละเอียดถี่ถ้วนเพราะ ถ้าผิดพลาดบั้งไฟอาจระเบิดเป็นอันตรายได้

ข้อมูลจังหวัดเพชรบูรณ์

ตราประจำจังหวัด
เพชร ภูเขาและไร่ยาสูบ

คำขวัญประจำจังหวัดเพชรบูรณ์
เมืองมะขามหวาน อุทยานน้ำหนาว ศรีเทพเมืองเก่า
เขาค้ออนุสรณ์ นครพ่อขุนผาเมือง

สารบัญ

• ข้อมูลประจำจังหวัด
• สถานที่สำคัญ
• บุคคลสำคัญและปราชญ์ชาวบ้าน
• วิถีชาวบ้าน
• ภูมิปัญญา
• ของดีท้องถิ่น
• เอกสารสำคัญ
• ธรรมชาติวิทยา

ร่วมด้วยช่วยกัน

ข้อมูลอาจจะมีข้อผิดพลาดบ้างต้องขออภัยไว้ ณ ที่นี้ด้วย หากมีข้อมูลส่วนใดจะเพิ่มเติม ติดต่อส่งข้อมูลเข้ามาได้ที่อีเมล์ phetchabun@gmail.com